Wykład specjalny prof. Jadwigi Giebułtowicz podczas listopadowego „Wieczoru dla dorosłych” w Centrum Nauki Kopernik

Wykład specjalny prof. Jadwigi Giebułtowicz podczas listopadowego „Wieczoru dla dorosłych” w Centrum Nauki Kopernik

Polsko-Amerykańska Komisja Fulbrighta we współpracy z Centrum Nauki Kopernik zaprasza na wykład specjalny stypendystki Programu Fulbrighta, prof. Jadwigi Giebułtowicz „PRZEZ WSPÓŁPRACĘ DO NOBLA – historia odkrycia zegara biologicznego”. Wykład jest częścią 44 odsłony wieczoru dla dorosłych „Wespół w zespół”, który odbędzie się 30 listopada w godzinach 19:00-22:00 w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie.

O wykładzie

Od stuleci wiadomo było, że wiele procesów u zwierząt i roślin zachodzi w rytmie dobowym. Jak to jest możliwe? Podejrzewano, że odpowiadający za to mechanizm (zegar) jest zakodowany w genach, jednak pierwszy dowód uzyskano w roku 1971 badając zmutowane muszki owocowe. Odkryto wówczas, że mutacja w jednym z genów (nazwanym „period”) powoduje zaburzenia kilku rytmów życiowych muszki, m.in. rytmu aktywności ruchowej i spoczynku.

Nad tym, jakie białko koduje ten gen i jaka jest jego funkcja pracowali w następnej dekadzie tegoroczni laureaci nagrody Nobla z fizjologii i medycyny: genetyk Jeffrey C. Hall, biolog molekularny Michael Rosbash i genetyk Michael W. Young. Dwaj pierwsi ściśle ze sobą współpracowali, trzeci zaś stanowił w tych badaniach ich konkurencję. Ta współpraca i zarazem współzawodnictwo przyniosło dobre skutki, bo trójka ta odkryła kolejne trzy geny zegara i złożyła z nich mechanizm, który sam się „nakręca” i jest codziennie korygowany przez cykl dnia i nocy.

Badania na początku tego wieku pokazały, że mechanizm zegara biologicznego u ssaków (łącznie z człowiekiem) jest bardzo podobny do tego u muszek. Również u ssaków funkcjonuje centralny zegar w mózgu, odpowiedzialny za dobowy rytm snu i aktywności, a także za zmiany poziomu hormonów, takich jak testosteron i melatonina. Okazało się również, m.in. dzięki pracom badawczym zespołu prof. Giebułtowicz, że zegary funkcjonują nie tylko w mózgu, ale także w innych narządach nie związanych z zachowaniem organizmu, np. jądrach, wątrobie, nerkach, komórkach skóry, układzie wydzielniczym.

Wiele z tych badań było i jest możliwych dzięki współpracy specjalistów z różnych dziedzin: genetyki, biologii, fizjologii, biochemii. Współpraca przejawia się również w tym, że na konferencjach poświęconych zegarom biologicznym spotykają się naukowcy skupiający się na mniejszych obszarach tematycznych (jedni badają muszki, inni myszy czy człowieka). Wymieniają się oni wynikami swych badań, dyskutują o trudnościach, nawzajem inspirują. Bez tego nauka rozwijałaby się o wiele wolniej, a postęp byłby dużo mniejszy.

Prof. Jadwiga Giebułtowicz

Jadwiga Giebułtowicz – profesor biologii na Uniwersytecie Stanu Oregon w USA (Professor of Biology, Department of Integrative Biology, Oregon State University); specjalistka w zakresie chronobiologii, bada molekularne mechanizmy kontrolujące rytmy okołodobowe u organizmów zwierzęcych oraz regulujące procesy organiczne na poziomie genetycznym, biochemicznym, fizjologicznym i behawioralnym. Zna osobiście tegorocznych noblistów, a z jednym z nich, Jeffreyem C. Hallem, współpracowała. Aktualnie przebywa w Warszawie na stypendium Polsko-Amerykańskiej Komisji Fulbrighta – razem z naukowcami z Zakładu Fizjologii Zwierząt Wydziału Biologii UW realizuje projekt pt. „Związek zegara biologicznego ze starzeniem”.

 

 

Więcej informacji